1. Tektonik Göller (Fay Hattı Gölleri)
Marmara & Batı
- Sapanca: Sakarya - Kocaeli
- İznik: Bursa
- Ulubat: Bursa
- Manyas (Kuş Gölü): Balıkesir
İç Anadolu
- Eber: Afyonkarahisar
- Akşehir: Konya - Afyon (Sınırda)
- Ilgın (Çavuşçu): Konya
- Tuz Gölü: Ankara - Konya - Aksaray
- Seyfe: Kırşehir
- Acıgöl: Afyonkarahisar - Denizli
- Burdur: Burdur - Isparta
Göller Bölgesi & Doğu
- Eğirdir: Isparta (Karma: Tkt+Kst)
- Kovada: Isparta (Karma)
- Beyşehir: Konya - Isparta (Karma)
- Hazar: Elazığ (D.A.F.H. üzerinde)
- Nazik: Bitlis (Karma: Tkt+VS)
- Van Gölü: Van - Bitlis (Karma)
- Erçek: Van (Karma)
- Aktaş: Ardahan (Gürcistan sınırı)
Detaylar
- Sapanca: Sakarya-Kocaeli içme suyu
- Tuz Gölü: En sığ; tuz ihtiyacının %40'ı; flamingo kuluçkası
- Seyfe: Kuş cenneti (Kırşehir)
- Acıgöl: Türkiye'nin tek sodyum sülfat alanı
- Burdur: Acı su; endemik Arsemia balığı
- Hazar: Derin; "Batık Şehir" kalıntısı; Doğunun Akdenizi
Sapanca Gölü
Sakarya - Kocaeli
Suyu tatlıdır. Sakarya ve Kocaeli'nin en önemli içme suyu kaynağıdır. Kıyısında su sporları yoğun şekilde yapılır.
İznik Gölü
Bursa
Marmara Bölgesi'nin en büyük gölüdür. Tatlı su. Göl tabanında bazilika kalıntıları (arkeolojik sit) bulunur.
Ulubat Gölü
Bursa
Sığ ve tatlı. Avrupa Tabiat Parkları birliği tarafından "Yaşayan Göl" ilan edilmiştir. Turna ve yayın balığı açısından zengindir.
Manyas (Kuş) Gölü
Balıkesir
Tatlı su. Kuş Cenneti Milli Parkı'na ev sahipliği yapar. Göç yolları üzerindeki yüzlerce tür için konaklama noktasıdır.
Eber & Akşehir
Afyon & Konya
Suları tatlı, son yıllarda çekilme yaşanıyor. Eber'de yoğun kamış üretimi yapılır.
Tuz Gölü
Ankara-Konya-Aksaray
Türkiye'nin 2. büyük gölü. Yazın en çok küçülen, en sığ göl. Tuz üretiminin %40'ı buradan. Flamingo kuluçka alanı.
Seyfe Gölü
Kırşehir
Tuzlu. 1. Derece doğal sit alanı. İç Anadolu'nun flamingo ve göçmen kuşlar için en kritik durağı.
Acıgöl
Afyon - Denizli
Sülfat içeriklidir, acı tadı var. Türkiye'nin tek sodyum sülfat üretim alanı. Sanayi açısından stratejik.
Burdur Gölü
Burdur - Isparta
Tuzlu ve sodalı. Tarımda kullanılamaz. Dünyada yalnızca burada yaşayan Burdur Dişli Sazancığı endemik türü barındırır.
Hazar Gölü
Elazığ
Tatlı su. D.A. Fay Hattı üzerinde, derindir. Göl tabanında Batık Şehir kalıntısı bulunur. "Doğunun Akdenizi" olarak bilinir.
Aktaş Gölü
Ardahan (Gürcistan sınırı)
Tatlı su. Yarısı Türkiye, yarısı Gürcistan'dır. Hareketli adacıkları ile dikkat çeker.
2. Volkanik Göller (Krater / Maar)
- Acıgöl: Nevşehir (Krater/Maar)
- Nemrut: Bitlis — Türkiye'nin en büyük kaldera gölü
- Aygır: Bitlis (Maar)
- Meke Tuzlası: Konya, Karapınar — çift maar; "Dünyanın Nazar Boncuğu"
- Gölcük: Isparta (Krater); milli park
Detaylar
- Nemrut: Türkiye'nin en büyük, dünyanın 2. büyük kalderası. Aynı kalderada soğuk+sıcak su kaynakları yan yana.
- Meke: Suyu çok tuzlu, kuruma tehlikesinde; kırmızımsı renk alabilir.
- Aygır: Tatlı su, yüksek rakım, berrak; kampçılar için popüler.
- Gölcük: Karaçam, sedir, meşe ile çevrili. Tatlı su. Rekreasyon merkezi.
3. Karstik Göller
Batı Toros (Antalya & Burdur)
- Avlan: Antalya — Elmalı Polyesi; sedir ormanlarıyla çevrili
- Elmalı: Antalya — tarımsal sulama kaynağı; elma bahçeleri
- Müğren: Antalya — mevsimsel, su seviyesi değişken
- Karagöl: Antalya-Muğla (Beydağları) — karstik dolin birleşimi
- Salda: Burdur — magnezit çökelmesi; beyaz kumsal; Mars referansı
- Kestel: Burdur — polye içinde; sulama kaynağı
- Yarışlı: Burdur — acı-tuzlu; sodyum fosfat; flamingo beslenme alanı
İç Anadolu Obrukları
- Suğla: Konya — Beyşehir'den gelen fazla suyla beslenir; sazan balıkçılığı
- Kızören: Konya — Türkiye'nin en büyük obruk gölü; 145m+ derinlik
- Çıralı: Konya — Obruk; Roma izleri ve mağaralar
- Timraş: Konya — Obruk; kireçli su; dairesel yapı
- Akgöl: Konya-Karaman — Ereğli Sazlıkları; flamingo; UNESCO sit
Sivas Jips Karstı
- Hafik: Sivas — alçıtaşı (jips) karstı; mesire alanı
- Lota: Sivas — Hafik ile yer altı bağlantısı olduğu düşünülür
- Tödürge: Sivas — Sivas'ın en büyük gölü; sodalı-tuzlu; kuş gözlemciliği
- Ulaş: Sivas — ilçe merkezine yakın; tatlı su balıkçılığı
Jips (alçıtaşı) çözünmesiyle oluşur. Diğer karstik göllerden ayrı kategoride değerlendirilir.
4. Buzul (Sirk) Gölleri — Kuvaterner buzullaşması çanakları
Batı Toroslar & Ege
- Uludağ: Bursa — Aynalı, Kilimli, Karagöl (en çok sorulan buzul gölleri)
- Davras: Isparta — 2100m; geçici kar suyu gölleri
- Dedegöl: Isparta — 2300m; Karagöl
- Akdağ (Bey Dağları): Antalya — 2500m; Yeşilgöl
- Sultan Dağları: Afyon-Isparta çevresi
- Bolkar: Mersin-Adana — Çiniligöl turkuaz rengi; endemik Rana Holtzi (Toros Kurbağası)
- Aladağlar: Niğde-Adana — 2800-3100m; oligotrofik ve berrak sular
- Erciyes: Kayseri — 3000m+; volkanik yapı nedeniyle göller küçük
Doğu Karadeniz
- Kaçkar Dağları: Rize-Artvin — 2700-3300m arası yüzlerce sirk gölü; Deniz Gölü ~60m derinlik
- Rize Dağı: Rize
- Soğanlı: Bayburt-Erzurum hattı; 2600m+
- Mescit: Çoruh kaynaklarını besler
- Kostan: 2800m+ , parça parça sirk gölleri
- Yalnızçam: Ardahan — 2400m; yüksek meralar
- Kilimli: Zonguldak-Bartın çevresi
Doğu Anadolu
- Cilo (Hakkari): 3000-3500m; Türkiye'nin en büyük güncel buzulları
- Sat (Hakkari): ~2900m; yaz aylarında endemik dağ çiçekleri
- İkiyaka Dağı / Buzul Dağı (Hakkari): Türkiye'nin en büyük buzul alanları
- Ağrı Buzul: 5137m; takke buzulu; sirk gölleri yılın büyük bölümü donmuş
- Süphan Dağı: Van — 3200m+; volkanik+buzul; mineral zengin sular
- İhtiyarşahap Dağı: Van — 3000m; sular Van Gölü'ne dökülür, ancak tatlıdır
- Bingöl Dağı: 2500m+; "yüzen adalar" oluşumu
- Bağırpaşa / Hel: Bingöl-Erzurum çevresi
- Meydan Dağı: Erzurum civarı
- Mercan (Munzur): Erzincan-Tunceli — 2800m; sular nehirleri besler
- Esence (Keşiş) Dağı: Erzincan — Aygır Gölü meşhur; mesire alanı
Uludağ Buzul Gölleri
Bursa — ~2270-2330m
Aynalı Göl: Berrak, güneşi yansıtır.
Kilimli Göl: Yeşilimsi taban; içilebilir.
Karagöl: Derin, koyu renkli görünüm; trekking için popüler.
Cilo - Sat Gölleri
Hakkari — 2900-3500m
Türkiye'nin en yüksek sirk gölleri ve en büyük güncel buzulları. Suları buz gibi tatlıdır. Endemik dağ çiçekleri.
Kaçkar Dağları
Rize - Artvin — 2700-3300m
Yüzlerce sirk gölü. Deniz Gölü ~60m derinlik ile Türkiye'nin en derin buzul göllerinden biri.
Bolkar Dağları
Mersin - Adana — 2600m
Çiniligöl: Turkuaz rengiyle ünlü. Dünyada sadece burada yaşayan Rana Holtzi (Toros Kurbağası) endemik türü.
5. Heyelan Set Gölleri
Bolu (4 Göl)
- Yedigöller: 7 gölden oluşur; Türkiye'nin ilk alabalık üretme istasyonu (Büyükgöl)
- Abant: Endemik Abant Alası (Salmo trutta abanticus); nilüfer çiçekleri
- Sünnet: Dar vadi; mercan ve alabalık; sessiz yapı
- Sülük: Su altında göl tabanında hâlâ batık ağaç gövdeleri görülür
Diğer Karadeniz Gölleri
- Borabay (Amasya): Zümrüt yeşili; kayın-sarıçam ormanları; bungalow alanı
- Zinav (Tokat - Reşadiye): Yer altı suyu beslemeli; sazan ve yayın; tıbbi bitkiler
- Sera (Trabzon): 1950'de oluştu; şehir merkezine yakın; deniz bisikleti
- Tortum (Erzurum): En geniş; sonunda Tortum Şelalesi; HES ile elektrik üretimi; Erzurum-Artvin yolu üzerinde stratejik geçiş
6. Kıyı Set Gölleri (Lagünler)
İstanbul & Ege
- Terkos (Durusu): İstanbul — en önemli tatlı su kaynağı
- Büyükçekmece: İstanbul — baraj gölüne dönüştürüldü; Mimar Sinan Köprüsü
- Küçükçekmece: İstanbul — hafif tuzlu (brakik); şehirleşme kirliliği
- Karine (Dil): Aydın — B. Menderes Deltası; sığ; çipura-levrek
Akdeniz
- Beymelek: Antalya (Demre) — mavi yengeç ve çipura üretimi
- Akgöl: Mersin (Göksu Deltası) — kuş gözlemciliği; tatlı-tuzlu karışım
- Paradeniz: Mersin — Akdeniz'e doğrudan bağlı; yüksek tuzluluk
- Ağyatan, Akyatan: Adana (Çukurova) — Akyatan: yeşil deniz kaplumbağası yuvalama alanı (dünyaca ünlü)
Samsun Deltaları
- Gıcı: Kızılırmak Deltası; Kuş Cenneti; sazlıklar
- Tatlı: Kızılırmak Deltası; tatlı su balıkçılığı
- Balık (Kıyı): En lezzetli yayın ve sazan alanlarından biri
- Germek: Mevsimsel genişleme-daralma; sulak alan ekosistemi
- Simenlik: Yeşilırmak Deltası (Terme) — dişbudak ormanlarıyla iç içe
7. Alüvyon Set Gölleri
- Köyceğiz (Muğla): Dalyan Kanalı ile denize bağlı; hafif tuzlu; Sığla ağaçları; kükürtlü kaplıcalar; Kaunos antik kenti
- Bafa / Çamiçi (Aydın-Muğla): Antik dönemde Ege'nin bir körfezi; B. Menderes alüvyonuyla kapandı; hafif sodalı; Herakleia kalıntıları
- Marmara Gölü (Manisa): Gediz alüvyonları; tatlı; tepeli pelikan; KPSS: Marmara Denizi ile karıştırma!
- Akgöl (Sakarya): Sakarya'nın eski yatağı; nilüfer çiçekleri; yayın-sazan
- Eymir (Ankara): ODTÜ arazisi; doğal sit; bisiklet-kürek; motorlu araç yasak
- Mogan (Ankara): Eymir'i besler; hafif sodalı; rekreasyon alanı; dik kuyruk ördek üremesi
- Uzungöl (Trabzon): Teknik olarak alüvyal set (Haldizen Deresi); tatlı ve soğuk; en çok turist çeken doğa merkezi; kırmızı benekli alabalık
8. Volkanik Set Gölleri (Doğu Anadolu Lav Setleri)
- Çıldır (Ardahan-Kars): Tatlı; kışın tamamen donar; atlı kızak ve buz balıkçılığı (Eskimo usulü)
- Haçlı (Muş-Bulanık): Tatlı; sığ; sazlıklar; su kuşları için ideal
- Balık (Ağrı): ~2241m; Türkiye'nin en yüksek rakımlı göllerinden; tatlı; içme suyu olarak kullanılır; kırmızı benekli alabalık
- Erçek (Van): Sodalı; Türkiye'nin en önemli kuş cennetlerinden; flamingo göç durağı
- Nazik (Bitlis): Tatlı; kışın yüzeyi donar; aynalı sazan ve inci kefali
- Van Gölü (Van-Bitlis): Türkiye'nin en büyüğü; sodalı-tuzlu; donmaz; İnci Kefali endemik; feribot ulaşımı
9. Karma Oluşumlu Göller
- Van: Tektonik + Volkanik Set — Türkiye'nin en büyüğü, sodalı, İnci Kefali, feribot
- Eğirdir (Isparta): Tektonik + Karstik — Tatlı; Can Ada ve Yeşil Ada; elma tarımı sulaması
- Kovada (Isparta): Tektonik + Karstik — Eğirdir'in devamı; Milli Park; zengin flora; elektrik üretimi
- Beyşehir (Konya/Isparta): Tektonik + Karstik — Türkiye'nin en büyük tatlı su gölü; çok sayıda ada; Milli Park; balıkçılık
- Nazik (Bitlis): Tektonik + Volkanik Set
- Erçek (Van): Tektonik + Volkanik Set
10. Traverten Set Gölü
- Otlukbeli (Erzincan): Kalsiyum karbonatlı maden sularının oluşturduğu traverten setinin arkasında birikmiş. Suyu acımsı, maden suyu içerir.
⭐ Dünyadaki tek traverten set gölü. "Doğal Anıt" olarak tescillenmiştir. KPSS'de kesinlikle bilinmesi gereken soru!
⭐ KPSS Altın Kritik Noktalar
01 / KARMA
Karma göller: Van, Eğirdir, Kovada, Beyşehir, Nazik, Erçek. Sınavın en sevdiği grup!
02 / GİDEĞEN
Gideğen = Tatlı Su: Eğirdir ve Beyşehir'in ayağı var → suları tatlı → tarımsal sulama yapılır.
03 / ENERJİ
Elektrik üretilen göller: Tortum, Hazar, Eğirdir, Kovada.
04 / EN BÜYÜK (tatlı)
Türkiye'nin en büyük tatlı su gölü: Beyşehir.
05 / EN BÜYÜK (toplam)
Türkiye'nin en büyük gölü: Van Gölü (sodalı, tuzlu).
06 / EN DERİN
En derin göl: Van Gölü. En sığ: Tuz Gölü.
07 / ULAŞIM
Ulaşım yapılan tek göl: Van Gölü — Tatvan ↔ Van feribot + tren.
08 / TRAVERTEN
Tek traverten set gölü: Erzincan — Otlukbeli. Dünyanın başka örneği yok!
09 / KIZÖREN
En büyük obruk gölü: Kızören (Konya) — 145m+ derinlik.
10 / MARMARA
Marmara Gölü ≠ Marmara Denizi. Marmara Gölü Ege Bölgesi'nde, Manisa'dadır!
11 / BAFA
Bafa Gölü: Eski bir deniz körfezi — B. Menderes alüvyonuyla kapandı.
12 / SALDA
Salda: Magnezit çökelmesi → beyaz kum. NASA'nın Mars araştırmasında referans alan.
13 / ABANT
Abant'ta dünyada sadece burada yaşayan
Abant Alası (endemik balık) bulunur.
14 / AKYATAN
Akyatan Lagünü: Yeşil deniz kaplumbağasının (Chelonia mydas) en önemli yuvalama alanı.
15 / UZUNGÖL
Uzungöl: Görünümüyle heyelan set gibi dursa da güncel olarak
alüvyon set kabul edilir.
16 / CILO
En yüksek sirk gölleri: Cilo (Hakkari) 3000-3500m. Türkiye'nin en büyük güncel buzulları burada.
Tam Göl Listesi (Oluşum Tipine Göre)
